راهنمای جامع راه‌اندازی وردپرس فارسی؛ از نصب تا سایت امن و سریع

وقتی کسی برای راه‌اندازی سایت وردپرسی با من تماس می‌گیرد، معمولاً یکی از دو حالت پیش آمده است. یا وردپرس را خودش نصب کرده، قالبی خارجی خریده و حالا تاریخ‌ها میلادی‌اند، فونت‌ها به‌هم‌ریخته‌اند و منو از چپ باز می‌شود. یا هنوز چیزی نصب نکرده و می‌خواهد بداند از کجا شروع کند که بعداً مجبور به دوباره‌کاری نشود.

این نوشته برای هر دو گروه است. سعی کرده‌ام ترتیبی را بنویسم که خودم روی پروژه‌ها رعایت می‌کنم. هر بخش که جزئیات بیشتری لازم داشته، به یک مقاله جداگانه لینک داده‌ام تا این صفحه به نقشه راه تبدیل شود، نه یک متن بی‌انتها.

قبل از نصب: سه تصمیمی که بعداً گران تمام می‌شوند

دامنه و هاست

دامنه را به نام خودتان ثبت کنید، نه به نام طراح یا شرکت هاستینگ. بارها دیده‌ام که بعد از تمام شدن همکاری، صاحب کسب‌وکار به پنل دامنه‌اش دسترسی ندارد. برای هاست هم نسخه PHP، فضای دیسک از نوع NVMe یا SSD و امکان پشتیبان‌گیری خودکار را بپرسید. هاستی که فقط ارزان است، دو ماه بعد وقتی سایت کند شد یا از دسترس خارج شد، خودش را نشان می‌دهد.

ساختار پیوند یکتا

ساختار آدرس‌ها را روز اول تعیین کنید. من تقریباً همیشه از حالت «نام نوشته» استفاده می‌کنم و نامک‌ها را انگلیسی، کوتاه و معنادار می‌نویسم. نامک فارسی در ظاهر بد نیست، اما وقتی آدرس کپی می‌شود به رشته‌ای طولانی از درصدها تبدیل می‌شود که نه در شبکه‌های اجتماعی خوانا است و نه در گزارش‌ها. تغییر ساختار بعد از انتشار محتوا یعنی ریدایرکت و ریسک از دست دادن رتبه.

قالب

قالب را بر اساس سرعت، کیفیت پشتیبانی و سازگاری با راست‌چین انتخاب کنید، نه فقط دموی زیبا. قالبی که ده‌ها اسلایدر و صفحه‌ساز همراهش نصب می‌شود، معمولاً بعداً بیشترین دردسر را در بهینه‌سازی سرعت ایجاد می‌کند. اگر بودجه اجازه می‌دهد، یک قالب سبک و کمی شخصی‌سازی، نتیجه بهتری از قالب همه‌کاره می‌دهد.

نصب وردپرس و تنظیمات اولیه

نصب وردپرس در بیشتر هاست‌ها با چند کلیک از طریق Softaculous یا ابزار مشابه انجام می‌شود. اما همان لحظه نصب چند نکته را رعایت کنید: نام کاربری مدیر را admin نگذارید، رمز را طولانی و تصادفی انتخاب کنید و پیشوند جداول پایگاه‌داده را عوض کنید.

بعد از نصب، کارهای اولیه زیادی هست که اگر انجام نشوند، بعداً دست‌وپاگیر می‌شوند؛ از حذف نوشته و برگه نمونه گرفته تا تنظیم منطقه زمانی و بستن دیدگاه‌ها در صورت نیاز. همه این‌ها را با جزئیات در چک‌لیست کارهای بعد از نصب وردپرس نوشته‌ام و این‌جا تکرارشان نمی‌کنم.

فارسی‌سازی هسته و ترجمه‌ها

اگر هنگام نصب زبان فارسی را انتخاب کرده باشید، هسته وردپرس از ابتدا فارسی است. اگر نه، از «تنظیمات > عمومی» زبان سایت را فارسی کنید. وردپرس بسته ترجمه هسته را خودش دانلود می‌کند.

مشکل اصلی معمولاً ترجمه افزونه‌ها و قالب است. افزونه‌هایی که در مخزن وردپرس هستند، اغلب ترجمه فارسی دارند و با به‌روزرسانی ترجمه‌ها در پیشخوان دریافت می‌شوند. برای قالب‌ها و افزونه‌های پولی خارجی، یا خود سازنده فایل ترجمه داده، یا باید با افزونه Loco Translate ترجمه کنید. توصیه‌ام این است که فایل ترجمه سفارشی را در پوشه languages خود وردپرس ذخیره کنید، نه داخل پوشه افزونه؛ وگرنه با اولین به‌روزرسانی پاک می‌شود. این اشتباه را یک بار خودم کرده‌ام و یک عصر کامل را صرف ترجمه دوباره کردم.

تاریخ شمسی

وردپرس به‌صورت پیش‌فرض تاریخ میلادی نشان می‌دهد. برای شمسی کردن تاریخ دو راه رایج دارید: افزونه‌های تاریخ شمسی یا بسته‌های فارسی‌ساز که چند کار را با هم انجام می‌دهند.

تجربه من این است که سراغ افزونه‌ای بروید که فقط کار تبدیل تاریخ را انجام دهد و سبک باشد. بسته‌های همه‌کاره فارسی‌ساز گاهی فونت، استایل پیشخوان و چند چیز دیگر را هم تغییر می‌دهند که لزوماً لازم نیست. بعد از نصب، تاریخ نوشته‌ها، تاریخ سفارش‌های ووکامرس و تاریخ‌های داخل نقشه سایت را چک کنید. نقشه سایت و فید باید همچنان تاریخ استاندارد داشته باشند تا موتورهای جست‌وجو درست بخوانند.

فونت فارسی و راست‌چین

فونت

وزیرمتن، ایران‌سنس، یکان و شبنم از فونت‌های رایج‌اند. وزیرمتن رایگان و متن‌باز است و برای بیشتر سایت‌ها انتخاب خوبی است. فونت را روی هاست خودتان قرار دهید، فرمت WOFF2 بگذارید و فقط وزن‌هایی را بارگذاری کنید که واقعاً استفاده می‌کنید. دیده‌ام سایتی را که نه وزن مختلف یک فونت را بارگذاری می‌کرد، در حالی که در کل سایت فقط دو وزن به کار رفته بود.

راست‌چین

قالب استاندارد وردپرس باید فایل rtl.css داشته باشد. اگر قالب شما ندارد، علامت خوبی نیست. بعد از فعال کردن قالب، این بخش‌ها را حتماً بررسی کنید: منوی کشویی، اسلایدرها، آیکون‌های جهت‌دار مثل فلش‌ها، فرم‌ها، جدول‌ها و نسخه موبایل. فلشی که در حالت راست‌چین به سمت اشتباه اشاره می‌کند، جزئی کوچک است اما حس «نیمه‌کاره بودن» به سایت می‌دهد.

ووکامرس فارسی

اگر سایت شما فروشگاهی است، ووکامرس را بعد از تکمیل تنظیمات پایه نصب کنید. واحد پول را تومان یا ریال انتخاب کنید و جداکننده هزارگان را درست تنظیم کنید. استان‌ها و شهرهای ایران، درگاه پرداخت و روش‌های ارسال، کارهای بعدی‌اند.

راه‌اندازی کامل فروشگاه را در راهنمای راه‌اندازی فروشگاه ووکامرس نوشته‌ام و اتصال درگاه را جداگانه در آموزش اتصال درگاه پرداخت به ووکامرس توضیح داده‌ام.

مشکلات رایج قالب‌های خارجی

بیشتر مشکلاتی که برای رفعشان با من تماس می‌گیرند، به این چند مورد برمی‌گردد:

• فونت‌های گوگل که از سرور خارجی بارگذاری می‌شوند و سایت را کند می‌کنند یا اصلاً بارگذاری نمی‌شوند.
• رشته‌هایی که در کد قالب ثابت نوشته شده‌اند و با ترجمه تغییر نمی‌کنند.
• نمایش اعداد انگلیسی در جاهایی که باید فارسی باشد، یا برعکس.
• آیکون‌ها و فاصله‌هایی که در حالت راست‌چین جابه‌جا می‌شوند.

برای فونت‌های خارجی، آن‌ها را از طریق تنظیمات قالب غیرفعال کنید یا با چند خط کد در functions.php قالب فرزند dequeue کنید و نسخه محلی را جایگزین کنید. برای رشته‌های ثابت هم قالب فرزند و بازنویسی فایل مربوط راه درست است. هرگز فایل‌های قالب اصلی را مستقیم ویرایش نکنید؛ با اولین به‌روزرسانی همه تغییرات از بین می‌رود.

امنیت از روز اول

امنیت چیزی نیست که بعد از هک شدن سراغش بروید. چند کار ساده از روز اول ریسک را خیلی پایین می‌آورد: رمز قوی، ورود دومرحله‌ای، محدود کردن تلاش ورود، غیرفعال کردن ویرایشگر فایل و پشتیبان‌گیری خودکار. فهرست کامل را با توضیح هر مورد در مقاله امنیت وردپرس: ۱۵ اقدام ضروری آورده‌ام.

سرعت از روز اول

بهینه‌سازی سرعت هم مثل امنیت، اگر از ابتدا لحاظ شود ارزان‌تر است. انتخاب هاست مناسب، یک افزونه کش، تصاویر WebP و پرهیز از افزونه‌های اضافی، پایه کار است. اگر تصاویر زیادی دارید، افزونه تبدیل عکس به WebP را که خودم نوشته‌ام امتحان کنید. جزئیات کامل در آموزش افزایش سرعت وردپرس آمده است.

افزونه سئو و نقشه سایت

بعد از اینکه ساختار سایت شکل گرفت، یک افزونه سئو نصب کنید. من این روزها بیشتر Rank Math را روی پروژه‌ها می‌گذارم؛ نقشه سایت، داده ساختاریافته، ریدایرکت و کنترل noindex را در یک افزونه دارد. مقایسه دقیق‌تر را در Yoast یا Rank Math نوشته‌ام.

چند تنظیم را همان روز اول انجام دهید: صفحات سبد خرید، پرداخت و حساب کاربری را noindex کنید؛ آرشیو برچسب‌هایی که فقط یک نوشته دارند را از نقشه سایت بیرون بگذارید؛ و سایت را در Google Search Console ثبت کنید و آدرس نقشه سایت را آن‌جا معرفی کنید. این سه کار ده دقیقه وقت می‌گیرد، ولی جلوی ایندکس شدن ده‌ها صفحه بی‌ارزش را می‌گیرد.

ترتیب پیشنهادی من

اگر بخواهم کل مسیر را در چند جمله خلاصه کنم، ترتیبی که روی پروژه‌ها رعایت می‌کنم این است. اول هاست و دامنه، بعد نصب تمیز با تنظیمات امنیتی پایه. سپس زبان، منطقه زمانی و پیوند یکتا. بعد قالب و قالب فرزند، فونت و تاریخ شمسی. اگر فروشگاه است، ووکامرس و درگاه. در آخر کش، بهینه‌سازی تصاویر و افزونه سئو، و قبل از انتشار، یک دور تست کامل روی موبایل.

این ترتیب جلوی بخش زیادی از دوباره‌کاری را می‌گیرد. مثلاً اگر کش را قبل از نهایی شدن قالب فعال کنید، مدام باید کش را پاک کنید تا تغییراتتان را ببینید؛ یا اگر ساختار پیوند را بعد از انتشار بیست نوشته عوض کنید، باید بیست ریدایرکت بسازید.

اگر نمی‌خواهید خودتان درگیر شوید

همه این کارها را می‌شود خودتان انجام دهید و اگر وقت دارید، توصیه می‌کنم حداقل یک بار انجام دهید تا سایتتان را بشناسید. اما اگر ترجیح می‌دهید روی کسب‌وکارتان تمرکز کنید، طراحی سایت وردپرسی و پشتیبانی وردپرس دقیقاً همین کارها را پوشش می‌دهد. برای تخمین هزینه هم می‌توانید از ماشین‌حساب هزینه طراحی سایت استفاده کنید.

اعداد فارسی

یک موضوع ریز که زیاد سؤال می‌شود: اعداد در متن فارسی باشند یا انگلیسی؟ من در متن مقاله‌ها و برگه‌ها اعداد فارسی می‌نویسم، اما در قیمت‌های ووکامرس، شماره سفارش و کدها، تبدیل خودکار را با احتیاط انجام می‌دهم. بعضی افزونه‌های فارسی‌ساز همه اعداد صفحه را تبدیل می‌کنند و این گاهی کدهای رهگیری یا شماره کارت در صفحات پرداخت را هم به‌هم می‌ریزد.

سؤال‌هایی که زیاد می‌پرسند

بسته فارسی‌ساز همه‌کاره نصب کنم یا افزونه‌های جدا؟

من افزونه‌های جدا و سبک را ترجیح می‌دهم. کنترل بیشتری دارید و اگر یکی مشکل داشت، فقط همان را عوض می‌کنید. بسته‌های همه‌کاره برای شروع سریع راحت‌اند، اما بعداً جدا کردن بخشی که نمی‌خواهید سخت است.

قالب خارجی بخرم یا ایرانی؟

بستگی به کیفیت دارد، نه ملیت. قالب ایرانی معمولاً راست‌چین و فارسی بهتری دارد. قالب خارجی معتبر ممکن است کد تمیزتر و به‌روزرسانی مرتب‌تری داشته باشد. هر کدام را انتخاب کردید، از منبع رسمی بخرید و سراغ نسخه نال‌شده نروید.

نامک فارسی بهتر است یا انگلیسی؟

از نظر رتبه تفاوت چشمگیری ندیده‌ام. اما نامک انگلیسی کوتاه، در اشتراک‌گذاری، گزارش‌ها و کار فنی خیلی راحت‌تر است. روی همین سایت هم نامک‌های فارسی قدیمی را انگلیسی کردم و برای هر کدام ریدایرکت ۳۰۱ گذاشتم.