اولین فروشگاه ووکامرسی که راه انداختم، یک فروشگاه کوچک لوازم تحریر بود. همه چیز روی کاغذ ساده به نظر می‌رسید: ووکامرس را نصب کن، چند محصول اضافه کن، درگاه را وصل کن. اما روز اول افتتاح، هزینه ارسال برای شهرستان صفر حساب می‌شد و ایمیل سفارش‌ها به اسپم می‌رفت. از آن موقع برای هر فروشگاه یک ترتیب ثابت دارم که این‌جا می‌نویسم.
این صفحه نقشه کلی راه‌اندازی فروشگاه است. هر بخشی که خودش مفصل است، مقاله جداگانه دارد و لینکش را گذاشته‌ام.
قبل از نصب ووکامرس
ووکامرس را روی سایتی نصب کنید که پایه‌اش درست است: زبان فارسی، منطقه زمانی تهران، پیوند یکتای «نام نوشته» و SSL فعال. اگر این‌ها هنوز تنظیم نشده‌اند، اول راهنمای راه‌اندازی وردپرس فارسی را ببینید.
یک موضوع دیگر هاست است. فروشگاه، برخلاف سایت معرفی، صفحات کش‌نشدنی دارد: سبد خرید، پرداخت، حساب کاربری. یعنی هر بازدید از این صفحات مستقیم به PHP و پایگاه‌داده می‌رسد. هاستی که برای یک سایت شرکتی کافی است، ممکن است برای فروشگاهی با چند صد محصول کم بیاورد.
ویزارد نصب و تنظیمات عمومی
بعد از فعال کردن ووکامرس، ویزارد راه‌اندازی چند سؤال می‌پرسد. بیشترشان را می‌شود بعداً هم تغییر داد. پیشنهادهای افزونه‌های جانبی را در این مرحله رد کنید؛ هر چیزی را که لازم دارید، آگاهانه و بعداً نصب کنید.
در «ووکامرس > پیکربندی > همگانی» این موارد را تنظیم کنید:
- نشانی فروشگاه: آدرس واقعی کسب‌وکار، چون در فاکتور و محاسبه مالیات استفاده می‌شود.
- مکان‌های فروش و ارسال: اگر فقط داخل ایران می‌فروشید، فقط ایران.
- واحد پول: تومان یا ریال. جداکننده هزارگان را ویرگول بگذارید و تعداد اعشار را صفر.
انتخاب تومان یا ریال را جدی بگیرید. اگر درگاه پرداخت شما ریال می‌گیرد و فروشگاه تومان است، افزونه درگاه باید تبدیل را انجام دهد. یک بار فروشگاهی را دیدم که به دلیل همین ناهماهنگی، مبلغ را ده برابر کمتر به درگاه می‌فرستاد. خوشبختانه در تست پیدا شد، نه با پول مشتری واقعی.
محصولات
محصول ساده و متغیر
محصول ساده یک قیمت و یک موجودی دارد. محصول متغیر برای وقتی است که یک کالا در رنگ یا سایز مختلف عرضه می‌شود. برای محصول متغیر، اول ویژگی‌ها را از «محصولات > ویژگی‌ها» به‌صورت سراسری بسازید، نه داخل هر محصول. ویژگی سراسری را می‌شود در فیلتر فروشگاه استفاده کرد و یک‌جا مدیریت کرد.
کد SKU
برای هر محصول و هر متغیر یک شناسه یکتا بگذارید. خیلی‌ها این فیلد را خالی می‌گذارند و بعداً وقتی می‌خواهند با انبار یا حسابداری یکپارچه شوند، پشیمان می‌شوند. توضیح کامل‌تر در کد SKU چیست.
تصاویر محصول
تصاویر را هم‌اندازه و با نسبت ثابت آماده کنید، معمولاً مربع. تصاویر ناهم‌اندازه باعث می‌شود کارت‌های محصول در صفحه فروشگاه نامرتب شوند. فرمت WebP حجم را خیلی کم می‌کند. اگر می‌خواهید روی کارت محصول چند تصویر به‌صورت چرخشی نمایش داده شود، افزونه گالری زنده را که رایگان منتشر کرده‌ام ببینید.
حمل‌ونقل
ووکامرس حمل‌ونقل را با «مناطق ارسال» مدیریت می‌کند. معمولاً من دو منطقه می‌سازم: شهر محل فروشگاه و سایر شهرها. برای هر منطقه روش‌ها را تعریف می‌کنم: پیک برای شهر خودمان، پست یا تیپاکس برای بقیه.
اشتباه رایج این است که یک منطقه «همه‌جا» ساخته شود و روش‌ها با هزینه ثابت در آن قرار گیرد. نتیجه همان مشکلی است که در فروشگاه لوازم تحریر داشتم. بعد از تعریف مناطق، با چند آدرس مختلف سفارش آزمایشی ثبت کنید و هزینه را چک کنید.
اگر ارسال رایگان بالای مبلغ مشخص دارید، روش «ارسال رایگان» را با شرط حداقل مبلغ سفارش اضافه کنید. فقط حواستان باشد این روش در کنار روش‌های پولی نمایش داده می‌شود و ممکن است بخواهید با کمی کد، وقتی ارسال رایگان فعال است بقیه روش‌ها را مخفی کنید.
درگاه پرداخت
اتصال درگاه ایرانی چند مرحله دارد: گرفتن درگاه از بانک یا شرکت پرداخت، نصب افزونه مربوط، وارد کردن کد پذیرنده و تست تراکنش. این کار جزئیات و خطاهای خاص خودش را دارد و در آموزش اتصال درگاه پرداخت به ووکامرس کامل توضیح داده‌ام.
موجودی و انبار
در «ووکامرس > پیکربندی > محصولات > موجودی»، مدیریت موجودی را فعال کنید، آستانه کمبود را تنظیم کنید و ایمیل اعلان کمبود را به آدرسی بفرستید که واقعاً خوانده می‌شود. برای فروشگاه‌هایی با محصولات زیاد، ویرایش موجودی تک‌تک محصولات خسته‌کننده است. روش‌های عملی‌تر را در مدیریت انبار در ووکامرس نوشته‌ام.
ایمیل‌های فروشگاه
ووکامرس برای هر سفارش چند ایمیل می‌فرستد. اگر سایت از تابع mail پیش‌فرض PHP استفاده کند، احتمال اسپم شدن این ایمیل‌ها بالاست. من روی همه فروشگاه‌ها SMTP تنظیم می‌کنم و رکوردهای SPF و DKIM دامنه را درست می‌کنم. بعد یک سفارش آزمایشی ثبت می‌کنم و هم ایمیل مدیر و هم ایمیل مشتری را در Gmail چک می‌کنم.
برای مشتریان ایرانی، پیامک وضعیت سفارش معمولاً از ایمیل مؤثرتر است. افزونه‌های پیامک ووکامرس با پنل‌های ایرانی زیادند؛ فقط یکی را انتخاب کنید که به‌روز است و از نسخه فعلی ووکامرس پشتیبانی می‌کند.
صفحات قانونی
قوانین و شرایط، حریم خصوصی و رویه بازگشت کالا را بنویسید و در صفحه پرداخت لینک کنید. برای گرفتن نماد اعتماد هم به این صفحات نیاز دارید. متن آماده را کپی نکنید؛ رویه واقعی خودتان را بنویسید، مثلاً چند روز برای مرجوعی فرصت دارید و هزینه ارسال برگشت با کیست.
سئو فروشگاه
صفحات سبد خرید، پرداخت و حساب کاربری را noindex کنید. برای دسته‌های محصول متن معرفی کوتاه بنویسید؛ دسته‌ای که فقط یک شبکه محصول دارد، برای گوگل محتوای کمی دارد. افزونه سئو انتخاب کنید و داده ساختاریافته محصول را فعال کنید. مقایسه افزونه‌ها در Yoast یا Rank Math آمده است.
کوپن و تخفیف
ووکامرس بدون افزونه اضافه، کوپن‌های نسبتاً کاملی دارد. می‌توانید تخفیف درصدی یا مبلغ ثابت تعریف کنید، حداقل مبلغ سفارش بگذارید، کوپن را به محصولات یا دسته‌های خاص محدود کنید و تعداد دفعات استفاده را تعیین کنید.
چیزی که در عمل زیاد دیده‌ام این است که کوپن بدون تاریخ انقضا ساخته می‌شود و ماه‌ها بعد در سایت‌های جمع‌آوری کد تخفیف دست‌به‌دست می‌شود. برای هر کمپین تاریخ پایان بگذارید و «محدودیت استفاده برای هر کاربر» را روی یک تنظیم کنید. اگر تخفیف را روی خود محصول با «قیمت فروش ویژه» می‌گذارید، زمان‌بندی شروع و پایان را هم پر کنید تا مجبور نشوید نیمه‌شب بیدار بمانید و دستی قیمت‌ها را برگردانید.
یک نکته دیگر: اگر هم قیمت ویژه دارید و هم کوپن، مشخص کنید کوپن روی کالاهای حراجی اعمال شود یا نه. گزینه «به جز محصولات فروش ویژه» در تنظیمات کوپن دقیقاً برای همین است و نادیده گرفتنش ممکن است حاشیه سودتان را از بین ببرد.
گزارش‌ها و پیگیری فروش
بخش «تحلیل» ووکامرس برای شروع کافی است: فروش روزانه، پرفروش‌ترین محصولات و کوپن‌های استفاده‌شده. اما اگر می‌خواهید بدانید مشتری از کجا آمده، باید گوگل آنالیتیکس را با رویدادهای تجارت الکترونیک وصل کنید. من معمولاً از هفته اول این کار را انجام می‌دهم، چون داده‌ای که ثبت نشده را بعداً نمی‌شود بازسازی کرد.
هر ماه یک بار هم فهرست سفارش‌های «در انتظار پرداخت» را نگاه کنید. تعداد زیاد این سفارش‌ها معمولاً یعنی مشکلی در درگاه یا صفحه پرداخت هست که مشتری را در آخرین قدم فراری می‌دهد.
به‌روزرسانی و پشتیبان بعد از افتتاح
فروشگاهی که راه افتاد، تازه اول کار است. ووکامرس به‌روزرسانی‌های مرتب دارد و بعضی‌شان ساختار پایگاه‌داده را تغییر می‌دهند. قانون من ساده است: هیچ به‌روزرسانی بزرگی را روی سایت اصلی و در ساعت پرفروش انجام نمی‌دهم. اول پشتیبان کامل، بعد اگر امکانش هست روی نسخه آزمایشی (staging)، و بعد روی سایت اصلی در ساعت کم‌بازدید. بعد از به‌روزرسانی هم یک سفارش آزمایشی ثبت می‌کنم.
پشتیبان را فقط روی همان هاست نگه ندارید. اگر هاست مشکل پیدا کند، پشتیبانی که روی همان سرور است هم از دست می‌رود. یک نسخه را روی فضای ابری یا سرور دیگری نگه دارید و هر چند ماه یک بار امتحان کنید که واقعاً قابل بازگردانی است.
چک‌لیست قبل از افتتاح
روز قبل از افتتاح، این کارها را انجام می‌دهم:
- یک سفارش واقعی با مبلغ کم از درگاه اصلی، و بعد بازگرداندن آن.
- سفارش آزمایشی با آدرس شهر خودمان و یک شهرستان، و چک هزینه ارسال.
- ثبت‌نام، ورود و بازیابی رمز از دید مشتری.
- بررسی ایمیل و پیامک سفارش.
- تست کامل خرید روی گوشی، چون بیشتر خریدها از موبایل انجام می‌شود.
- پاک کردن کش و بررسی اینکه سبد خرید و پرداخت کش نمی‌شوند.
- گرفتن یک پشتیبان کامل.
هزینه و زمان
نمی‌خواهم عدد ثابتی بگویم، چون فروشگاهی با ده محصول ساده و فروشگاهی با هزار محصول متغیر و اتصال به انبار، دو پروژه کاملاً متفاوت‌اند. عوامل مؤثر را در قیمت طراحی سایت در ۱۴۰۵ توضیح داده‌ام و برای تخمین اولیه می‌توانید از ماشین‌حساب هزینه استفاده کنید. اگر هم بخواهید فروشگاه را برایتان راه بیندازم، جزئیات در صفحه طراحی فروشگاه ووکامرس است.
صفحه حساب کاربری
ووکامرس برای مشتری‌ها صفحه حساب کاربری می‌سازد: سفارش‌ها، آدرس‌ها، جزئیات حساب. تصمیم بگیرید خرید بدون ثبت‌نام مجاز باشد یا نه. برای فروشگاه‌های ایرانی معمولاً خرید مهمان را فعال نگه می‌دارم و ساخت حساب را در حین پرداخت اختیاری می‌گذارم. اجبار به ثبت‌نام قبل از خرید، مخصوصاً روی موبایل، یکی از دلایل رها شدن سبد است.
سؤال‌های رایج
ووکامرس برای فروشگاه بزرگ مناسب است؟
بله، به شرطی که هاست، کش آبجکت و پایگاه‌داده درست تنظیم شوند و افزونه‌ها حساب‌شده انتخاب شوند. فروشگاه‌هایی با چند هزار محصول روی ووکامرس به‌خوبی کار می‌کنند. مشکل معمولاً از افزونه‌های سنگین و هاست ضعیف است، نه خود ووکامرس.
چند افزونه برای فروشگاه لازم است؟
کمتر از آنچه فکر می‌کنید. درگاه پرداخت، تاریخ شمسی، افزونه سئو، کش، SMTP و احتمالاً پیامک. بقیه را فقط وقتی نیاز واقعی پیش آمد اضافه کنید.
محصول دانلودی هم می‌شود فروخت؟
بله. تیک «دانلودی» و «مجازی» را در صفحه محصول بزنید، فایل را بارگذاری کنید و محدودیت دفعات دانلود را تعیین کنید. برای فایل‌های حجیم بهتر است از هاست دانلود جداگانه استفاده کنید.